Dimèrcs 15 de Heurèr de 2012
Bari deu castèth

• 20ò00 : Animacion musicau
  
• 21ò00 : Caça a l’ors
  Dança de l’ors
  Sauts e branlos
• 22ò00 : Eleccion de Miss Roseta
• 22ò30 : Bal de l’Ors

Los ors que sorteishen de la tuta tà anar amorosejar ; qu’an sentit lo printemps. Excitats per las Rosetas esmeridas e fascinadas per las loas proprietats… que deishen desbondar las loas pulsions…
Los caçadors que trepan…
Sobte, las trompas sonan dens la nueit, la caça ei lançada.
Las bèstias son tracadas abans d’estar rasadas e crestadas ; que tornan trobar ua mustra mei umana. Dab gran pena los orsatèrs qu’arrestan la desbaucha.
Las hemnas en caçadors, los òmis en Rosetas… qu’ei carnaval !

Serada cauta e coquina …

La caça

Que’s debana lo dimèrcs. Aqueth ser, los ors que’s desvelhan tà de bon e que pujan a la hont sacrada tà la loa parada amorosa. Qu’i tròban las Rosetas, gojatas esmeridas e provocadoras qui harolejan. Excitats, un còp un ronhet collectiu, que s’eslançan au lor darrèr, en tot deishar desbondar las loas pulsions. Los caçadors, a l’arguëit, dab los fesilhs e los grans cotèths, que començan la caça. Quan ne gahan un, que’u rasan, que’u crèstan, que’u deishan com mort e qu’exibeishen lo lor trofèu au public.

Los orsatèrs que tentan lavetz d’arreviscolar la bèstia en bohant-li la « vita » dens lo c… dab lo baston. Apuish que l’encadenan entà poder exerçar lo lor mestièr. Las bèstias domesticadas qu’executan lavetz la dança de l’ors e d’abòrd miadas au bal deu medish nom.

La Caça a l’ors qu’ei un moment brac de desprestida collectiva, hèra dinamic e sovent crud. Qu’ei bon de saber los caçadors que son hemnas, las Rosetas òmis e que los espectators que vàden viste actors pr’amor que son pres a partida peus participants e ensabatats per la musica.

Sus l’ors…

Quasi un òmi

Pitat sus las camas de darrèr, l’ors que sembla estonablament a l’òmi ; rusa e intelligéncia que n’an hèit lo son parion. Pendent carnaval, l’òmi primitiu, maherut, qui somelha en cadun de nosauts, que’s desvelha e va momentanèament deishar desbondar lo son deliri e a la soa fantasia.
La sola causa diferenciant l’òmi de l’animau estant la perissa, que sufeish donc, enta’u transformar en òmi civilizat, de’u rasar e còps que i a, de’u crestar.

L’ors e las hemnas

Que simboliza la sexualitat mascla e bèstiassa. Que’s ditz dens los Pireneus (tot parièr com dens los autes parçans on viu l’ors) que de nombrosas hemnas, raptadas per la bèstia, n’averén pas resistit a la temptacion deus charmes de la virilitat soa.
Un conte popular pirenenc, « Jan de l’Ors », que rapòrta l’istòria d’aquera union contra natura. Que’s compren miélher d’ara enlà perqué la religion crestiana a assimilat l’ors au diable ; que simboliza la temptacion de la carn.

L’ors guardian de las amnas

Mei abans lo temps de la Reina Joana, l’òmi pagan qu’a tostemps venerat e considerat l’ors com l’intermediari enter los dius e los sons congenèrs ; un ajòu viatjador enter lo monde deus morts e deus vius.
« Quauqu’un » a qui e’s podè ahidar las amnas deus defunts tà que las ane portar au país deus dius.

Los poders de l’ors

L’ors qu’ei capable de poders subernaturaus ; que protegeish de las malaudias e que suenha de la paur deu negre los mainatges qui hèn nau pas sus la rea soa. Que guareish la « dança de Sent Gui », los raumatismes, las malaudias deus uelhs… Tocà’u, qu’esluenha los getadors de sòrts e que pòrta malur, per contre, que persegueish de la malediccion soa lo qui e’u tua e pòrta malur a’u qui prononça lo son nom ; qu’ei en pr’amor d’aquò qu’a hèras de chafres :

• Martin
• Pè-descauç
• Pelut
• Mascaret
• Lo Monsur
• Borrut
• Eth diable
• Lo coralhat
• Batiston
• Domenica
• Pierron
• Camilha
• Margòt
• Ferranda

Testimònis

“A Acós, eth ser, peth carnaval, era joenessa que bastiva un semblant de tuta, com ua tenta d’indian. Pendent aqueth temps, un gojat, eth mes esberit, que’s mascarava era cara e que’s mascava en ors dab vielhas pèths de oelhas o de crapas. Sortit d’enlòc, que gahava de fòrça ua gojata consententa ena sò tuta. Si non s’i vedè pas arren, que s’i entenè ronhets e crits. Tot d’un còp, er’ors que s’escapava capsús dera montanha, perseguit peths caçators e tota era joenessa dab halhas ara man. Ara fin que’u tuavan. Que’u tornavan tath vilaige… mes er’ors n’èra pas mòrt e que’s tornava escapar e eth jòc que tornava començar. Ara fin dera caça, eths joens qu’organizavan un passacarrèra e que dançavan eth branlo e eths sauts… “
Anna Saffore – 1971

“A Ortès, en tempora de carnaval, dus joens que’s mascavan ; l’un en orsatèr dab un tamborin de basco, l’aute en ors dab vielhas pèths.
Estacat a ua cadena, aqueth que dançava, de plaça en plaça, tau gran plaser deus mainatges. Que hasèn ua quista”
Roth Jean – 1930